Badanie HbA1c

Odkryty pod koniec lat 70-tych ubiegłego wieku w Stanach Zjednoczonych związek HbA1c okazał się być kluczowym wskaźnikiem długoterminowego stężenia glukozy we krwi. W latach 90-tych został uznany „złotym standardem” monitorowania przebiegu i leczenia cukrzycy oraz oceny ryzyka jej powikłań. Podstawą nowego wskaźnika stało się odkrycie procesu glikacji, tj. trwałego łączenia się glukozy z wolnymi grupami aminowymi białek, między innymi hemoglobiną. Raz utworzony związek jest trwały.

Na czym polega badanie?

Jednym z takich białek jest znajdująca się w czerwonych krwinkach hemoglobina – ulega ona stałemu połączeniu z glukozą tworząc hemoglobinę glikowaną (HbA1c). Raz związana utrzyma aż do obumarcia krwinki czerwonej. Jako, że żyją one maksymalnie 90-100 dni, poziom hemoglobiny glikowanej będzie odzwierciedlać glikemię z ostatnich 3 miesięcy.

Proces łączenia się cząsteczek zachodzi bardzo powoli, dlatego wartość hemoglobiny glikowanej jest niezależna od dobowych, poposiłkowych wahań glikemii. Jej wartość jest proporcjonalna do średniej glikemii jaka panowała w organizmie w trakcie życia obecnych krwinek. Dla wysokości poziomu HbA1c kluczowe znaczenie ma przede wszystkim prowadzony tryb życia oraz skuteczność leczenia cukrzycy.

Dlatego też hemoglobina glikowana (HbA1c) jest idealnym retrospektywnym wskaźnikiem glikemii. Służy do oceny wyrównania metabolicznego cukrzycy, gdyż pozwala ocenić średni dobowy poziom glukozy we krwi chorego w okresie ok. 100 dni poprzedzających badanie. Lekarz jest w stanie sprawdzić, czy terapia przez niego zlecona skutecznie działa i czy chory należycie stosuje się do diety i regularnie bierze leki. Wysoka hemoglobina glikowana (świadcząca o długotrwałym czasie trwania podwyższonej glikemii) jest oznaką niewystarczającego leczenia i czynnikiem ryzyka rozwoju powikłań cukrzycy, natomiast zbyt niska może świadczyć o częstym występowaniu hipoglikemii.

Wartość hemoglobiny glikowanej wyraża się w procentach – wyraża to odsetek HbA1c w całkowitym stężeniu hemoglobiny. U osób zdrowych jej wartość utrzymuje się pomiędzy 4-6%. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego należy dążyć do osiągnięcia wartość poniżej 7 %, a w grupie pacjentów z cukrzycą typu 1 oraz krótkotrwałą cukrzycą typu 2 poniżej 6,5%. Badania dowodzą, iż osoby u których hemoglobina glikowana osiąga wartość poniżej 6% dzięki prawidłowo kontrolowanej glikemii, mają o 67% mniej późnych powikłań cukrzycy.

Co zakłuca wynik badania?

Istnieją stany, które mogą zakłócić wynik tego badania. Zaniżone wartości hemoglobiny glikowanej mogą wystąpić w przypadku skrócenia czasu przeżycia czerwonych krwinek (np.: niedokrwistość hemolityczna) i w pierwszej połowie ciąży. Zawyżone wartości stężeń hemoglobiny glikowanej występują u chorych z niewydolnością nerek, hiperlipoproteinemią, przewlekłym alkoholizmem, w drugiej połowie ciąży, w okresie karmienia oraz u chorych przyjmujących duże ilości salicylanów.

Oznaczenia HbA1c u chorych na cukrzycę zaleca się wykonywać rutynowo raz na 3 miesiące. U pacjentów ze stabilnym przebiegiem choroby i dobrym wyrównaniem metabolicznym oznaczenia można wykonywać je co pół roku.

Ważną informacją o której należy pamiętać jest to, iż na wartość hemoglobiny glikowanej nie mają wpływu posiłki. Co za tym idzie – nie jest konieczne, aby być na czczo podczas pobierania krwi na to badanie. Wadą tego badania jest brak możliwości wykrycia wahań glikemii w krótkich odcinkach czasu. U chorych z cukrzycą typu 1, szczególnie dbających o minimalny poziom hemoglobiny glikowanej, są bardziej narażeni na wystąpienie hipoglikemii. Dlatego stosowanie tego wskaźnika nie zwalnia z codziennej kontroli glikemii.


Bibliografia

Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7
Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-137-2
Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0