Cukrzyca - czym się objawia

Cukrzyca to skomplikowane zaburzenie przemiany materii. Pod tą nazwą kryje się kilka jednostek chorobowych, powstających na nieco innym podłożu, które na poszczególnych etapach różnią się przebiegiem i rokowaniem. Z tych względów objawy cukrzycy są niejednorodne. Niekiedy pojawiają się nagle, ale częściej są słabo wyrażone i przez długi czas niezauważalne. Uważa się, że nawet połowa osób cierpiących na to zaburzenie nie jest tego świadoma. Ponieważ nie przyjmują leków, już w chwili rozpoznania cukrzycy mogą być obciążeni groźnymi powikłaniami. Kluczem do zrozumienia cukrzycy i rozwijających się w jej przebiegu objawów jest zapoznanie się z przyczynami choroby.

Insulina

Cechą wspólną wszystkich typów cukrzycy jest hiperglikemia (podwyższony poziom cukru we krwi), której przyczyną są defekty w wydzielaniu bądź działaniu insuliny. Insulina to hormon produkowany przez trzustkę, odpowiedzialny za obniżanie stężenia glukozy poprzez zwiększanie transportu jej cząsteczek do komórek organizmu. Stymuluje też ich magazynowanie poprzez produkcję glikogenu. Z kolei jednak hamuje proces syntezy glukozy z innych związków, np. aminokwasów (glukoneogenezy). Wszystko to powoduje, że w surowicy ilość cukru maleje, natomiast w komórkach jest go dużo.

Insulina to bardzo ważny hormon nie tylko ze względu na jej wpływ na gospodarkę węglowodanową. Zwiększa transport aminokwasów do komórek i stymuluje je do produkcji białek. Poza tym pobudza syntezę kwasów tłuszczowych i DNA. Hamuje natomiast rozkładanie tłuszczów oraz wstrzymuje proces samobójczej śmierci komórki (apoptozę).

Wynika z tego, że zakres działania hormonu komórek ß trzustki znacznie wykracza poza regulację stężenia glukozy. Dlatego objawy choroby są bardzo różnorodne i dotyczą właściwie wszystkich tkanek organizmu. Z kolei każdy typ cukrzycy przebiega inaczej i charakteryzuje się nieco innym przebiegiem.

Cukrzyca typu I

Cukrzyca typu I dotyczy przede wszystkim dzieci i ludzi młodych. Co roku zapada na nią > 9 na 100 000 osób, głównie poniżej 30. roku życia. Są 2 szczyty zachorowań: między 10. a 12. oraz między 16. a 19. rokiem życia. Powodem jest niszczenie wysp trzustkowych produkujących insulinę przez własny układ odpornościowy. Pierwsze objawy pojawiają się, gdy degradacji uległo większość komórek ß (80–90%). Wówczas gospodarka węglowodanowa się załamuje. Od tego momentu dolegliwości gwałtownie narastają.

Sztandarowymi objawami są częste oddawanie dużych ilości moczu (również w nocy) i bardzo nasilone pragnienie (chory wypija nawet 5–6 litrów płynu dziennie). Charakterystyczne jest też chudnięcie, pomimo dużego apetytu. Do tego zwykle dołączają się osłabienie i senność. Dziecko nie ma ochoty na zabawę i naukę. Bywa rozdrażnione, a nawet agresywne. Wynika to z dużego odwodnienia organizmu. Skóra staje się sucha i szorstka, mogą się pojawić zajady w kącikach ust. Niekiedy gardło robi się czerwone i rozpulchnione, a na migdałkach tworzy się nalot, co bardzo przypomina anginę.
Dość często zdarza się, że rezerwy komórek trzustki wyczerpują się gwałtownie i pierwszym objawem choroby jest śpiączka. Nagle pojawiają się mdłości, wymioty, bóle brzucha i wstręt do jedzenia. Dołączają się niezaspokojone pragnienie i duszność. Występuje bardzo charakterystyczny sposób oddychania – znacznie przyspieszone i głębokie wdechy (przypominające oddech biegnącego psa). Z ust wydobywa się nieprzyjemny zapach acetonu. Osłabienie cały czas postępuje aż do utraty przytomności i śpiączki. Nieleczona cukrzyca typu I może doprowadzić do śmierci.

Cukrzyca typu II

Najczęściej spotykany rodzaj cukrzycy to cukrzyca typu II. Dotyczy do 4% społeczeństwa w naszym kraju, ale liczba chorych ciągle się zwiększa. Zapadają na nią osoby > 30. roku życia. Zachorowalność rośnie wraz z wiekiem aż do 70. roku życia, a następnie spada.

W cukrzycy typu II zaburzenia dotyczą zarówno działania insuliny, jak i jej wydzielania z wysp trzustkowych. Po rodzicach można odziedziczyć jedynie skłonności do wystąpienia obu tych problemów. Ogromne znaczenie mają czynniki zależne od nas. Najważniejszym z nich jest otyłość brzuszna. Powoduje oporność tkanek organizmu na działanie insuliny. Glukoza ma trudności z przedostawaniem się do komórek, a jej stężenie we krwi rośnie. Pobudza to trzustkę do wytwarzania większych ilości hormonu. Po pewnym czasie jej rezerwy się wyczerpują i komórki ß ulegają degradacji. Ilość insuliny ciągle spada, ale oporność na jej działanie ciągle się utrzymuje. Powstaje hiperglikemia i pojawiają się pierwsze objawy. Brak ruchu często towarzyszący otyłości potęguje ten problem, hamując zużywanie glukozy w procesach energetycznych.

Ponieważ zaburzenia gospodarki cukrowej narastają powoli, objawy są słabo wyrażone i przez długi czas mogą być niezauważane przez chorego. Prawdopodobnie nawet połowa osób cierpiących na cukrzycę nie ma o tym pojęcia. Zwykle piją więcej płynów i częściej korzystają z toalety, odczuwają większe zmęczenie, ale ponieważ wszystkie te problemy pojawiały się stopniowo, cukrzycy nie zwracali na nie uwagi. Często zdarza się, że cukrzyca zostaje rozpoznana dopiero po wystąpieniu charakterystycznych powikłań. Mogą to być nawracające zakażenia lub ropnie wynikające z osłabienia odporności. Innym razem przyczyną zgłoszenia się do lekarza są problemy z nerkami, sercem lub wzrokiem. Niezwykle rzadko w tym typie cukrzycy w początkowym stadium pojawia się śpiączka.

Ze względu na to, że choroba przebiega podstępnie, przy obecności czynników predysponujących do jej rozwoju zaleca się wykonywanie badań kontrolnych.

Do czynników ryzyka wystąpienia cukrzycy zalicza się:

•    nadwagę i otyłość,
•    małą aktywność fizyczną,
•    występowanie cukrzycy w rodzinie,
•    kiedyś rozpoznany nieprawidłowy poziom glukozy na czczo lub po posiłku,
•    wystąpienie cukrzycy w ciąży,
•    urodzenie dziecka o wadze > 4 kg,
•    nadciśnienie tętnicze.
Profilaktycznie powinno się też oznaczać stężenie glukozy na czczo raz na 3 lata u wszystkich osób powyżej 45. rokiem życia.

Cukrzyca LADA

LADA (ang. latent autoimmune diabetes in adults) przejawia się zaburzeniami typowymi dla cukrzycy typu I, ale pojawiającymi się w późniejszym wieku, zwykle między 35. a 45. rokiem życia. W tym przypadku niszczenie komórek trzustkowych również ma podłoże autoimmunologiczne, ale postępuje znacznie wolniej i trwa aż do starości. Niektóre z nich mają więc szansę się zregenerować. Dlatego pierwsze objawy choroby pojawiają się dużo później i są znacznie słabiej wyrażone. To zbliża ją do cukrzycy typu II. Rozróżnienie tych dwóch chorób ma niezwykle istotne znaczenie ze względu na inny sposób leczenia.

Cukrzyca MODY

MODY (ang. maturity onset diabetes in young) rozwija się w okresie charakterystycznym dla cukrzycy typu I (między 13. a 35. rokiem życia), jednak jej przebieg i objawy zbliżają ją bardziej do typu II. Przyczyną jest genetyczny defekt upośledzający wydzielanie insuliny z komórek trzustki. Zaburzeniom gospodarki cukrowej mogą ponadto towarzyszyć inne nieprawidłowości: wady słuchu, układu moczowego i nerwowego.

Cukrzyca ciężarnych

Ten rodzaj cukrzycy to każde zaburzenie gospodarki cukrowej, które pierwszy raz pojawiło się podczas ciąży. Dotyka od 3 do 5% przyszłych mam. Przeważnie rozpoczyna się w drugiej połowie ciąży, ale czasami można ją rozpoznać już w I trymestrze. Przyczyną jest znaczny wzrost stężenia hormonów działających przeciwnie do insuliny (estrogeny, progesteron, hormony łożyska) zwłaszcza po 20. tygodniu.

W ciąży organizm kobiety bardzo się zmienia, co wiąże się z występowaniem wielu dolegliwości. Dlatego nie czeka się na wystąpienie ewentualnych objawów cukrzycy. Każdej przyszłej mamie między 24. a 28. tygodniem ciąży rutynowo zleca się wykonanie testu przesiewowego w kierunku cukrzycy.

Zobacz także: Cukrzyca nie tylko I i II typu

---