Dieta w cukrzycy – co to jest indeks glikemiczny?

Węglowodany, potocznie zwane cukrami, są związkami składającymi się z węgla, wodoru i tlenu. Znajdują się we wszystkich powszechnie występujących roślinach, a także w organizmach zwierzęcych. Z pojęciem węglowodanów nierozłącznie wiąże się pojęcie indeks glikemiczny, które zostało stworzone w latach 70-tych przez diabetologów (lekarze zajmujący się leczeniem cukrzycy). Indeks glikemiczny poszczególnych potraw powinien w szczególności zainteresować diabetyków.

Co to jest indeks glikemiczny?

Pojęcie indeksu glikemicznego powinno być szczególnie bliskie cukrzykom, osobom z nadmierną tkanką tłuszczową oraz ludziom o siedzącym trybie życia. Indeks glikemiczny klasyfikuje produkty żywnościowe na podstawie ich wpływu na stężenie glukozy we krwi i czas pojawienia się zmian. Wszystkie produkty węglowodanowe porównywane są z produktem referencyjnym, którym jest czysta glukoza. Dla glukozy przyjęto indeks glikemiczny 100. Inne produkty węglowodanowe mają tym niższy indeks glikemiczny, im są one trudniej i wolniej trawione i przyswajane.

Wysoki indeks glikemiczny

Produkty o wysokim indeksie glikemicznym są szybko trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Dochodzi do tego, że poziom cukru we krwi po jedzeniu gwałtownie wzrasta, a to wywołuje duży wyrzut insuliny. Insulina powoduje spadek glukozy we krwi, lecz nie do wartości wyjściowej, a znacznie niższej.

Następuje hipoglikemia, która jest źle tolerowana przez organizm. Poza różnymi niemiłymi doznaniami, jak na przykład zawroty głowy, objawem hipoglikemii jest też głód. Chęć jego zaspokojenia jest powodem niekontrolowanego podjadania. Ponadto produkty, które mają wysoki indeks glikemiczny, sprzyjają tyciu nie tylko wynikającemu z podjadania.

Zwiekszony poziom insuliny we krwi

Zwiększony poziom insuliny we krwi powoduje aktywacje procesów przyswajania i składowania tzw. anabolizmem, co w praktyce przekłada się na tycie. Insulina aktywuje procesy tworzenia tłuszczów - głównie z dostarczanych węglowodanów. Ponadto insulina ułatwia dostarczenie tłuszczy krążących w surowicy krwi do komórek tłuszczowych.

Spożycie produktu o niskim indeksie glikemicznym powoduje powolny i niewielki wzrost poziomu cukru, a co za tym idzie również niewielki wyrzut insuliny. Należy wspomnieć, że proces przetwarzania produktów żywnościowych – na przykład gotowanie w przypadku marchewki - podwyższa indeks glikemiczny (marchew: surowa– IG 30, gotowana – IG 80).

Wysoki i niski indeks glikemiczny

Węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym (IG) > 55 to takie, które powodują silny wzrost poziomu glukozy we krwi.

• zwykły cukier i miód (w tym słodycze)
• węglowodany oczyszczane przemysłowo (biała mąka, biały ryż, białe makarony, itp.)
• ziemniaki, kukurydza, niektóre owoce (np. banany, winogrona, itp.)

Węglowodany, które mają niski indeks glikemiczny (IG) < 55 to takie, które powodują niewielki wzrost poziomu glukozy we krwi

• zboża nieoczyszczone (chleb pełnoziarnisty, ryż pełnoziarnisty, kasze o dużych ziarnach, makaron pełnoziarnisty – gotowane al dente!)
• warzywa strączkowe i motylkowe: sucha fasola, soja, ciecierzyca, soczewica,
• większość warzyw (kapusta, brokuły, kalafior, zielona fasolka, sałata – gotowane al dente!)
• niektóre owoce – wiśnie, truskawki, jabłka itp.

Bibliografia

Biernat J., Mikołajczak J., Wyka J. Co warto wiedzieć o diecie w cukrzycy? MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-63-6
Czech A., Idaszak D., Tatoń J. Żywienie w cukrzycy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-4194-1
Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
Colwell J.A. CUKRZYCA - nowe ujęcie diagnostyki i leczenia, Urban & Partner, Wrocław 2004, ISBN 83-87944-77-7