Dieta w cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1 to choroba spowodowana bezwzględnym niedoborem insuliny, będącym wynikiem zniszczenia komórek ß wysp trzustkowych przez proces autoimmunologiczny. Szacuje się, że w Polsce choruje na nią około 0,3% społeczeństwa. Ponieważ w cukrzycy typu 1 mamy do czynienia z bezwzględnym niedoborem insuliny, jedynym sposobem leczenia jest podawanie insuliny w zastrzykach. Wymusza to na chorym modyfikację dotychczasowego trybu życia oraz stosowanie odpowiednio zaplanowanej diety.

Cukrzyca typu 1 a dieta

Jednym z najważniejszych postulatów diety dla cukrzycy typu 2 była normalizacja masy ciała. Osoby z cukrzycą typu 1 mają zazwyczaj prawidłową lub nawet zbyt niską masę ciała. Najważniejszym celem diety w cukrzycy typu 1 jest utrzymanie normoglikemii (prawidłowego stężenia cukru we krwi) poprzez odpowiednie zgranie ilości i jakości spożywanych pokarmów z dawką przyjętej insuliny.

Leczenie cukrzycy typu 1

Istnieją różne modele leczenia cukrzycy insuliną (czyli insulinoterapii) i bardzo zróżnicowana dieta w cukrzycy typu 1:

• W przypadku konwencjonalnej insulinoterapii czas i wielkość posiłków muszą być dostosowane do dawek insuliny – ten model jest stosowany głównie w leczeniu cukrzycy typu 2. Wiąże się zazwyczaj z wykonaniem tylko 2 wstrzyknięć w ciągu doby – dlatego ten rodzaj terapii jest wskazany dla osób w podeszłym wieku i niepełnosprawnych.

• Insulinoterapia intensywna, będąca zasadniczym sposobem leczenia cukrzycy typu 1, polega na dostosowaniu ilości dawek insuliny do liczby posiłków spożywanych przez chorego. Diabetyk wykonuje kilka wstrzyknięć w ciągu dnia.

• Insulinoterapia intensywna czynnościowa idzie o krok dalej: chory modyfikuje czas podania i dawkę insuliny, w zależności od przewidywanej pory i składu posiłku oraz od planowanego wysiłku fizycznego. Ten rodzaj terapii wymaga od pacjenta sporo zaangażowania i umiejętności modyfikacji dawek insuliny, jednak daje mu większą swobodę. Jest korzystny dla osób aktywnych. Insulinoterapia intensywna czynnościowa jest najbliższa fizjologicznemu wydzielaniu insuliny przez trzustkę osoby zdrowej – dlatego daje największe korzyści zdrowotne.

• Insulinoterapia intensywna czynnościowa z użyciem pompy insulinowej – pompa insulinowa to nowoczesny sposób insulinoterapii, który umożliwia zmniejszenie wahań glikemii i jest szczególnie przydatny w leczeniu dzieci i kobiet w ciąży. Niestety, jest refundowany tylko w przypadku nielicznych chorych.

Zasady odżywiania podczas insulinoterapii konwencjonalnej (stosowanej głównie w cukrzycy typu 2) różnią się od tych w insulinoterapii intensywnej (odpowiedniej dla leczenia cukrzycy typu 1). Nie chodzi to u skład jakościowy pokarmów i ilość kalorii spożywanych ogółem w ciągu dnia, a raczej o liczbę posiłków oraz to, czy podanie insuliny dyktuje nam konieczność spożycia pokarmu, czy też odwrotnie. W insulinoterapii konwencjonalnej „chory musi zjeść, ponieważ otrzymał insulinę”. Ilość spożywanych kalorii powinna być codziennie taka sama, a diabetyk musi przestrzegać sztywnego planu spożywania posiłków. Liczba posiłków musi być dość duża.

W insulinoterapii intensywnej ilość podanej insuliny i częstość wstrzyknięć jest dostosowana do:

• liczby i składu kalorycznego posiłków,

• glikemii przed posiłkiem,

• pory dnia,

• planowanego wysiłku fizycznego.

Dzięki temu diabetyk nie musi stosować się do sztywnego planu spożywania posiłków. Nie musi podporządkowywać całego swojego życia konieczności spożycia określonej ilości kalorii o określonej porze dnia. W cukrzycy typu 1 chorzy stosujący metodę intensywnej insulinoterapii mają większą możliwość przesuwania pory posiłku lub zmiany wielkości posiłku, w zależności od potrzeb i okoliczności. Jest to szczególnie ważne dla osób aktywnych zawodowo i społecznie, a przecież cukrzyca typu 1 dotyka przede wszystkim osoby młode.

Ogólne zasady żywienia u osób chorych na cukrzycę typu 1

• Zmiana modelu żywienia i aktywności fizycznej – diabetyk musi pogodzić się z tym, że leczenie insuliną wpływa na jego codzienne życie, sposób odżywiania i aktywność, czy tego chce, czy nie.

• Chorzy stosujący stale dawki insuliny powinni w kolejnych dniach przyjmować stałe ilości węglowodanów o określonych porach.

• W przypadku planowanego wysiłku fizycznego konieczne jest odpowiednie dostosowanie dawek insuliny. W razie nieplanowanego wysiłku fizycznego niezbędne może być podanie dodatkowych porcji węglowodanów, dlatego osoby leczone insuliną powinny nosić ze sobą np. kanapkę, ale także jakiś produkt zawierający łatwo przyswajalne cukry, np. sok owocowo-warzywny, cukierki.

• Diabetyk powinien zawsze mieć przy sobie produkty zawierające łatwo przyswajalne cukry ze względu na możliwość wystąpienia hipoglikemii – przy wystąpieniu jej objawów należy zjeść np. cukierka, wypić sok owocowy, słodzony napój.

Skład jakościowy diety diabetyka powinien być tak naprawdę podobny jak w przypadku każdego zdrowego człowieka!

• Posiłki należy komponować tak, aby zawierały wszystkie składniki pokarmowe (białko, tłuszcz, węglowodany).

• Całkowita ilość węglowodanów, które należy zjeść w ciągu dnia, powinna być podzielona na wszystkie  posiłki.                 

• Białko i tłuszcz opóźniają wchłanianie węglowodanów, co pozwala na uniknięcie znacznych wahań poziomu cukru we krwi.     

• Białka powinny stanowić 15-20% ogólnego zapotrzebowania kalorycznego. To oznacza około 0,8 g/kg masy ciała. Najlepsze są białka roślinne, ryby i drób.

• Tłuszcze powinny stanowić mniej niż 30% zapotrzebowania dobowego – 10% tłuszcze nienasycone, 10% tłuszcze jednonienasycone (olej rzepakowy i oliwa z oliwek), 10% tłuszcze wielonienasycone (olej sojowy, słonecznikowy, kukurydziany i arachidowy).

• Cukry powinny stanowić 50–60% całkowitej dostarczanej energii.

• Należy spożywać produkty o niskim indeksie glikemicznym – powoli uwalniają węglowodany, co zapobiega skokom poziomu cukru we krwi. Produkty o niskim indeksie glikemicznym zawierają zazwyczaj dużo błonnika, który zmniejsza wchłanianie cukrów z przewodu pokarmowego.
   

Bibliografia

Czech A., Idaszak D., Tatoń J. Żywienie w cukrzycy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-4194-1
Tatoń J. Intensywne leczenie cukrzycy typu 1 - rekomendacje dla lekarzy praktyków, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2920-1
Biernat J., Mikołajczak J., Wyka J. Co warto wiedzieć o diecie w cukrzycy? MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-63-6
Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0

Leczenie dietą chorych na cukrzycę