Dieta w cukrzycy typu 2

Cukrzyca typu 2 występuje u około 2–4% Polaków. Co roku w Polsce zapada na nią około 200 nowych osób. Jest to choroba przewlekła i nieuleczalna. Wieloletni jej przebieg wiąże się z wystąpieniem licznych powikłań w obrębie narządu wzroku, nerek, serca. Najistotniejszym czynnikiem rozwoju cukrzycy typu 2 jest otyłość. Nieprawidłowe odżywianie i brak ruchu przyczyniają się do rozwoju tej choroby, więc odpowiednia dieta, normalizacja masy ciała i wysiłek fizyczny odgrywają zasadniczą rolę w walce z nią.

Dieta cukrzycowa

Większości z nas dieta cukrzycowa kojarzy się głównie ze spożywaniem 5 posiłków dziennie oraz niesłodzoną herbatą. Jednak warto przyjrzeć się dokładniej diecie cukrzycowej. W  gruncie rzeczy może być  ona korzystna nie tylko dla diabetyków, lecz także dla zdrowych osób z nadwagą i otyłością – które są przez to zagrożone rozwojem choroby w przyszłości.

Tak naprawdę ogólne zasady współczesnej „diety cukrzycowej” zawierają reguły, którymi powinien kierować się każdy z nas. Są to po prostu reguły zdrowego żywienia.

• Posiłki należy spożywać regularnie, o mniej więcej stałych porach.

• Suma przyjętych codziennie kalorii powinna być mniej więcej stała.

• Osoby z nadwagą i otyłością powinny spożywać mniej kalorii niż dotychczas.

• Należy dbać nie tylko o ilość spożywanego jedzenia, lecz także o jego jakość – ilość zawartych witamin, błonnika, wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i innych dobroczynnych dla organizmu substancji.

Cukrzyca typu 2 rozwija się  w większości przypadków u osób otyłych i właśnie normalizacja masy ciała jest najważniejszym zadaniem, jakiego powinien podjąć się diabetyk. Często u osób, które uzyskały należną dla ich wzrostu wagę ciała, leczenie farmakologiczne nie jest już konieczne. Dlatego właśnie jest o co walczyć!

Dlaczego pozbycie się nadwagi jest takie ważne?

• Powrót do prawidłowej masy ciała przeciwdziała zaburzeniom wydzielania insuliny u osób otyłych.

• Pozbycie się nadwagi zmniejsza oporność tkankową na insulinę. Po prostu organizm potrzebuje mniej insuliny – czy to wydzielanej przez trzustkę, czy to podawanej we wstrzyknięciach.

• Normalizacja masy ciała zwiększa skuteczność doustnych leków przeciwcukrzycowych.

Nie należy jednak chudnąć zbyt gwałtownie! Diety „głodowe” nie wchodzą w grę. Utrata masy ciała nie powinna być większa niż 1 kg na tydzień.

Dieta diabetyka powinna być „szyta na miarę”, czyli dobrana indywidualnie dla każdego chorego przez lekarza prowadzącego oraz dietetyka. Musi ona zawierać odpowiednią wartość energetyczną oraz odżywczą. Wartości te są dobierane w zależności od wieku pacjenta, płci oraz aktywności fizycznej (wykonywanej pracy). Zarówno nadmiar, jak i niedobór składników energetycznych jest niewskazany i może być przyczyną kłopotów. Nadmiar przyjętego pożywienia skutkuje wysokim poziomem cukru we krwi, co w dłuższej perspektywie jest przyczyną otyłości, uszkodzenia nerek i narządu wzroku. Przyjęcie zbyt małej ilości jedzenia może być przyczyną hipoglikemii, utraty przytomności i nawet śpiączki cukrzycowej. 

Ile posiłków powinna zawierać dieta cukrzycowa?

W przypadku diety w cukrzycy typu 2 leczonej dietą i lekami doustnymi liczba posiłków na dobę nie musi przekraczać trzech. Osoby przyjmujące insulinę ludzką powinny jeść 5 razy dziennie, zaś leczenie analogami szybkodziałającymi wiąże się ze spożywaniem 3–4 posiłków. 

Jaki powinna byc dieta w przypadku cukrzycy typu 2?

• Białka powinny stanowić 15–20% ogólnego zapotrzebowania kalorycznego. To oznacza około 0,8 g/kg masy ciała. Kobiety w ciąży powinny spożywać do 1 g/kg masy ciała. Najlepsze są białka roślinne, ryby i drób. Osoby z rozwiniętą nefropatią cukrzycową powinny spożywać mało białka!

• Tłuszcze powinny stanowić mniej niż 30% zapotrzebowania dobowego – 10% tłuszcze nienasycone, 10% tłuszcze jednonienasycone (olej rzepakowy i oliwa z oliwek), 10% tłuszcze wielonienasycone (olej sojowy, słonecznikowy, kukurydziany i arachidowy).

• Cukry powinny stanowić 50–60% całkowitej dostarczanej energii.

Cukry cukrom nierówne?

Węglowodany można podzielić:

• na takie, które szybko się wchłaniają (znajdują się w słodyczach, miodzie, syropach, sokach, owocach),
  

• na takie, które wchłaniają się wolno, takie jak cukry złożone, np. skrobia (znajduje się w kaszach, ryżu, płatkach zbożowych, pieczywie, makaronach, mące, ziemniakach).

Powinniśmy spożywać jak najmniej cukrów łatwo przyswajalnych, gdyż sprzyjają one wahaniom glukozy we krwi. Ich spożycie wywołuje szybki i duży wzrost cukru we krwi. Nie jest to korzystne – na dłuższą metę wiąże się z powikłaniami zdrowotnymi. Skrobia i inne węglowodany złożone ulegają w przewodzie pokarmowym stopniowemu trawieniu i uwalnianiu. Po ich spożyciu wzrost stężenia glukozy we krwi jest nieduży i powolny – zapobiega to wahaniom glikemii.

• Ważny składnik posiłku – błonnik. Błonnik, czyli włóknik, także należy do węglowodanów. Pomimo że jest on węglowodanem, którego organizm ludzki nie jest w stanie przyswoić, odgrywa w diecie ważną rolę. Nie ulega on trawieniu w przewodzie pokarmowym i nie jest źródłem glukozy we krwi. Błonnik powiększa za to objętość posiłków, dając uczucie sytości, reguluje pracę jelit (zapobiega zaparciom). Dla diabetyków ważny jest fakt, że włóknik wydłuża czas wchłaniania innych węglowodanów z przewodu pokarmowego – przez co zapobiega wahaniom glikemii. Prawdopodobnie zmniejsza także wchłanianie cholesterolu z pożywienia, co ma dla diabetyków kolosalne znaczenie – cukrzyca wiąże się z nasiloną miażdżycą.

• Dużo błonnika zawierają produkty, takie jak: otręby i płatki owsiane, suche nasiona roślin strączkowych, marchew, dynia, brokuły, kapusta, jabłka, otręby pszenne, pieczywo razowe z mąki z pełnego przemiału, kasze, ciemny ryż, warzywa. Zarówno diabetycy, jak i osoby zdrowe powinni spożywać codziennie jak najwięcej tych produktów – błonnik sprzyja utrzymaniu szczupłej sylwetki!

• Należy unikać alkoholu! Najlepiej wyeliminować alkohol ze swojej diety. Jednak jeśli już diabetyk chce „wychylić kieliszek”, to powinien spożywać go wraz z węglowodanami. Alkohol może doprowadzić do niebezpiecznego obniżenia poziomu cukru we krwi i nawet utraty świadomości z powodu hipoglikemii.
  

Bibliografia

Cichocka A. Praktyczny poradnik żywieniowy w odchudzaniu oraz profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2, Medyk, Warszawa 2010, ISBN 978-83-89745-58-3
Biernat J., Mikołajczak J., Wyka J. Co warto wiedzieć o diecie w cukrzycy? MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-63-6
Czech A., Idaszak D., Tatoń J. Żywienie w cukrzycy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-4194-1
Szurkowska M. Leczenie otyłości i towarzyszących zaburzeń metabolicznych, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2006, ISBN 83-88203-30-4

Leczenie dietą chorych na cukrzycę