Dziecko z cukrzycą a szkoła - co powinien wiedzieć nauczyciel

Dziecko z cukrzycą, podobnie jak każde inne dziecko zdrowe ma swoje potrzeby i marzenia. Różnica polega jedynie na tym, że dzieci z cukrzycą muszą z większą czujnością i uważnością obserwować swój organizm, dbać o siebie i, w miarę możliwości, przyjmować na siebie większą odpowiedzialność. W domu dziecko otrzymuje pomoc ze strony rodziców i bliskich, ważne, aby także i w szkole, gdzie spędza znaczną część swojego życia, mogło czuć się pewnie i zawsze liczyć na wsparcie nauczycieli i personelu szkolnego.

Traktujmy równo wszystkie dzieci

Dziecko chore na cukrzycę może i powinno być traktowane na równi z innymi dziećmi, zarówno jeśli chodzi o jego zdolności intelektualne jak i sprawność fizyczną. Ponadto dziecko takie nie stanowi zagrożenia dla swoich rówieśników czy personelu szkolnego. Potrzebuje jedynie, tak jak każdy z nas, akceptacji, tolerancji, zrozumienia oraz, jak każde dziecko, opieki i wsparcia ze strony dorosłych. Może prowadzić normalny tryb życia biorąc udział w zajęciach szkolnych, lekcjach wychowania fizycznego, pracach społecznych, wycieczkach klasowych czy występach na akademiach. Ważne tylko, aby były do nich odpowiednio przygotowane, a rodzice poinformowani, minimum dzień wcześniej, o planowanych zajęciach i intensywności wysiłku fizycznego.

Oczywiście nic nie zastąpi czujności, zdrowego rozsądku i gotowości niesienia pomocy przez nauczyciela. Często jednak, w wyniku braku podstawowej wiedzy na temat choroby, pracownik szkolny nie wie jak zareagować, nie potrafi przewidzieć pewnych sytuacji, a czasem nawet boi się spotkania z chorobą. Dobrze jest zatem zapoznać się z najważniejszymi informacjami i zasadami postępowania z uczniem chorym na cukrzycę. Wiedza ta pozwoli nie tylko na większą skuteczność pomocy dziecku choremu ale także da nauczycielowi dodatkowe narzędzie w kształtowaniu w dzieciach zdrowych tolerancji, zrozumienia i potrzeby niesienia pomocy drugiemu człowiekowi. Warto też przeprowadzić w klasie lekcję poglądową na temat cukrzycy – zdjęcie z niej zasłony tajemnicy i wyjaśnienie pozostałym uczniom podstawowych informacji na temat choroby pozwoli wygasić niezdrową ciekawość i uczynić sprawę chorej koleżanki czy kolegi czymś zwykłym, codziennym.

Współpraca z rodzicami i dzieckiem

Najistotniejszą kwestią w sytuacji, gdy do szkoły trafia dziecko z cukrzycą jest rozmowa nauczyciela z rodzicami i późniejszy stały z nimi kontakt, tak aby mogli czuć się spokojnie wiedząc, że zostawiają swoje dziecko pod dobrą opieką. Zapewnienie dziecku optymalnych warunków do nauki wymaga budowania dobrej, ciągłej współpracy między nauczycielem, uczniem i jego rodziną, wykazywania otwartości i zrozumienia. Nauczyciel, który przejmuje opiekę nad dzieckiem powinien wiedzieć, że ma pełne prawo do pojawiających się początkowo lęku czy niepewności. Z kolei rodzice powinni wykazać zrozumienie dla odczuć nauczyciela i starać się pomóc chociażby przekazując niezbędną nauczycielowi wiedzę, aby wiedział nie tylko jak rozpoznać podstawowe powikłania cukrzycy – hipoglikemię (niedocukrzenie czyli za niski poziom cukru we krwi) oraz hiperglikemię (poziom cukru we krwi zbyt wysoki) ale również umiał pomóc dziecku w wykonaniu zwykłych czynności jak zmierzenie stężenia cukru za pomocą glukometru, wyliczenie dawki insuliny czy wykonanie wstrzyknięcia leku. Zaleca się uczestnictwo nauczycieli w specjalnych szkoleniach, na których mogą uzyskać podstawowe informacje na temat choroby, a tym samym lepiej odpowiadać na potrzeby dzieci. Wydawane są również broszury i przewodniki dla nauczycieli chorych dzieci, poruszające najistotniejsze tematy z zakresu relacji nauczyciel – uczeń z cukrzycą.

Mierzenie poziomu cukru we krwi i podawanie insuliny

Ważne, aby dziecko miało możliwość pomiaru cukru we krwi przed posiłkami, aktywnością fizyczną, a także przy podejrzeniu u siebie hipo- i hiperglikemii (odpowiednio za niskiego i za wysokiego poziomu cukru we krwi). Zazwyczaj wystarcza od dwóch do czterech pomiarów w ciągu dnia, czasem jednak dziecko może wymagać częstszej kontroli. Przed posiłkiem stężenie cukru we krwi powinno się utrzymywać w granicach 90-120 mg/dl. Leczenie cukrzycy polega na wstrzykiwaniu insuliny (nawet do kilku razy dziennie) oraz przestrzeganiu zasad prawidłowego żywienia. W odpowiedzi zatem na poziom cukru we krwi, planowany posiłek i wysiłek fizyczny, należy dobrać odpowiednią dawkę insuliny podawanej za pomocą tzw. pena czyli wstrzykiwacza insuliny, podskórnie. Starsze dzieci nie wymagają w tym pomocy nauczyciela, gdyż same najlepiej potrafią obliczyć dawkę i podać lek.

Warto także pamiętać o tym, że często zachowanie dziecka z cukrzycą, jego stan emocjonalny, pojawianie się takich uczuć jak lęk, złość, smutek, poczucie winy, nie wynikają z jego złej woli czy buntowania się przeciwko dorosłym, ale mogą być wynikiem ich reakcji na na chorobę i związane z nią trudności.

Stany nagłe - hipoglikemia i hiperglikemia

W przypadku wystąpienia takich objawów jak zblednięcie, osłabienie, drżenie kończyn, ból głowy, poty, zaburzenia widzenia, nieuzasadnione reakcje jak agresja czy upór, niejasne, nielogiczne odpowiedzi na pytania, zmiana charakteru pisma (bazgranie) czy nawet utrata przytomności, należy podejrzewać stan hipoglikemii. Gdy dziecko pozostaje przytomne należy podać mu coś słodkiego do picia (słodki sok, słodzoną herbatę), zaś w przypadku nie ustąpienia objawów – wezwać pielęgniarkę lub zadzwonić po lekarza. Po utracie przytomności należy podać glukagon (hormon podwyższający poziom cukru we krwi, który dziecko powinno mieć przy sobie) podskórnie lub domięśniowo, i również zawiadomić pomoc medyczną oraz rodziców dziecka.

Zbyt wysoki poziom cukru we krwi objawia się natomiast częstym oddawaniem moczu (powinno się umożliwić dziecku częste korzystanie z toalety także w trakcje zajęć; jednak przy nasilonych objawach, nie wolno pozostawiać dziecka bez opieki), wzmożonym pragnieniem, sennością, nudnościami, bólami głowy czy brzucha. W takich sytuacjach najlepiej powiadomić pielęgniarkę szkolną i rodziców dziecka.


Bibliografia

Symonides-Ławecka A. Cukrzyca u dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, ISBN 83-200-2390-4
Czech A., Tatoń J. Cukrzyca. Podręcznik edukacji terapeutycznej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, ISBN 83-01-13115-2
Gromadzka-Ostrowska J., Toeplitz Z., Włodarek D. Edukacja prozdrowotna, SGGW, Warszawa 2003, ISBN 83-7244-416-1
Otto-Buczkowska E. Cukrzyca w populacji wieku rozwojowego - co nowego? Cornetis, Wrocław 2009, ISBN 978-83-61415-04-6