Insulinoterapia

Insulinoterapia jest obok edukacji chorego, odpowiedniej diety, wysiłku fizycznego i doustnych leków przeciwhiperglikemicznych jedną z metod leczenia cukrzycy. Oczywiście żadna z tych metod nie pozwala na powrót organizmu do pełni zdrowia, tzn. stanu, w którym byłby on w stanie samodzielnie utrzymywać prawidłowy poziom glukozy we krwi i sprawnie kontrolować zachodzące z jej udziałem reakcje biochemiczne. Dzięki dobrze zaplanowanemu i sprawnie stosowanemu leczeniu można jednak minimalizować niekorzystne skutki choroby i polepszać jakość życia chorych.

Co to jest insulina?

Insulina jest białkiem (hormonem) wydzielanym przez komórki β wysp Langerhansa trzustki, w odpowiedzi na zwiększone stężenie glukozy we krwi. W ludzkim organizmie hormon ten pełni wiele ważnych funkcji. Jedną z nich jest umożliwienie przejścia glukozy z krwi do komórek, które potrzebują tego surowca do wytworzenia energii niezbędnej do życia.

Używana obecnie w leczeniu cukrzycy insulina (tzw. insulina humanizowana) jest substancją wytwarzaną poza organizmem człowieka (metodami inżynierii genetycznej z użyciem bakterii Escherichia coli lub komórek drożdży z rodzaju Saccharomyces), jednak jej budowa ściśle odpowiada naturalnej. Insulina odpowiednio zmodyfikowana w celu polepszenia konkretnych jej właściwości (jak np. prędkość wchłaniania do krwi czy szybkość działania) to tzw. analog insuliny. Do określenia stężenia insuliny w danym preparacie używa się jednostek międzynarodowych (w skrócie j.m.).

Rodzaje praparatów insulinowych

Wśród wystepujących na rynku preparatów insuliny wyodrębnić można pięć głównych grup podzielonych ze względu na czas ich działania:

• insuliny krótkodziałające (czas działania od 6-8 godz.),
• insuliny o pośrednim czasie działania (czas działania 16-18 godz.),
• insuliny długodziałające (czas działania ok. 24 godz.),
• szybkodziałający analogi insuliny (czas działania 3-4 godz.),
• długodziałające analogi insuliny (czas działania ok. 24 godz.),
• mieszanki insulinowe (stosowane głównie w leczeniu cukrzycy typu 2).

O ile w cukrzycy typu 2 leczenie choroby rozpoczyna się od stosowania diety, wysiłku fizycznego i leków przyjmowanych doustnie, o tyle w typie 1 leki doustne od początku terapii zastępuje insulina.

Wskazania do insulinoterapii

Wskazaniami do stosowania insulinoterapii są zasadniczo:

I. Cukrzyca typu 1.

• U dzieci, młodzieży i dorosłych.
• Cukrzyca LADA (jest rodzajem cukrzycy rozwijającej się powoli z przebiegającymi na przemian okresami niszczenia i regeneracji komórek β wysp trzustkowych, ujawnia się zazwyczaj w 4-5 dekadzie życia) – od chwili jej rozpoznania.

II. Cukrzyca wtórna, spowodowana uszkodzeniem trzustki i wtórnie komórek β przez różne procesy patologiczne, jak np. nowotwór złośliwy, choroba alkoholowa i przewlekłe zapalenie trzustki.

III. Cukrzyca typu 2.

• W wyniku powstania oporności na stosowane leki doustne.
• Przy utrzymywaniu się we krwi poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c) >7%, po wykluczeniu błędów w diecie i innych przyczyn nieskuteczności leków doustnych (jak np. niewyleczone ogniska zakażenia).
• W przypadku istnienia przeciwwskazań do stosowania tych leków.

IV. Leczenie tymczasowe w takich sytuacjach jak:

• zawał serca,
• zabiegi operacyjne,
• ciąża,
• ostre stany zapalne i inne stany nagłe,
• leczenie ostrych powikłań cukrzycy (przebiegające z kwasicą czy hiperglikemią),
• zaraz po wykryciu cukrzycy typu 2 przy poziomie glukozy we krwi >300 mg/dl lub przy obecności ciał ketonowych w moczu.

W zależności wielu czynników (takich jak typ cukrzycy, etap choroby czy sprawność pacjentów) rozróżnia się różne modele insulinoterapii. Najważniejsze z nich to:

• stosowanie insuliny wspólnie z lekami doustnymi w cukrzycy typu 2 – jest to leczenie przejściowe, a insulinę podaje się raz dziennie;
• stosowanie mieszanek insulinowych – główny model insulinoterapii w cukrzycy typu 2, głównie u osób starszych i mniej sprawnych – insulina podawana jest zwykle 2 razy dziennie; wadą metody jest brak możliwości uzyskania pełnego wyrównania metabolicznego cukrzycy i przyjmowania posiłków o stałych, z góry wyznaczonych porach;
• leczenie „intensyfikowane” – modyfikacja poprzedniej metody, umożliwiająca niewielką zmianę pory posiłku południowego przy zastosowaniu dodatkowo insuliny szybko lub krótko działającej przed posiłkiem;
• intensywna insulinoterapia opiera się na zastosowaniu wielokrotnych wstrzyknięć insuliny w ciągu dnia, jest podstawową metodą stosowaną w typie 1 cukrzycy; podstawowe stężenie insuliny zapewnia analog długodziałający lub preparat o przedłużonym działaniu, a potrzebny poposiłkowy wzrost poziomu insuliny zapewniają preparaty insulin krótkodziałających lub szybkodziałających analogów insuliny;
• intensywna insulinoterapia czynnościowa, będąca udoskonaleniem poprzedniej metody (w zależności od pory i rodzaju posiłku oraz planowanego wysiłku fizycznego chory sam planuje dawkę i czas podania insuliny), najlepiej naśladuje naturalny model wydzielania insuliny przez trzustkę, pozwala uzyskać optymalne wyrównanie metaboliczne choroby zmniejszając ryzyko i łagodząc epizody hiperglikemii i hipoglikemii oraz poprawiając komfort życia pacjentów;
• osobiste pompy insulinowe – zapewniają ciągły wlew insuliny krótkodziałającej lub analogu szybkodziałającego; pompy są dobrym rozwiązaniem u osób z dużymi wahaniami poziomu cukru, przy występowaniu efektu „o brzasku” (znacznego wzrostu stężenia glukozy w godzinach porannych), u kobiet w ciąży i w trakcie leczenia zespołu stopy cukrzycowej; należy się jednak liczyć z ryzykiem infekcji drobnoustrojów w miejscu wkłucia (stosuje się stałe wkłucie do tkanki podskórnej), hipoglikemii przy zbyt dużej dawce wlewu podstawowego i ryzykiem kwasicy przy przerwaniu wlewu.

Bibliografia

Strojek K., Grzeszczak W. Insulinoterapia u chorych na cukrzycę typu 2, Via Medica, Gdańsk 2004, ISBN 83-7258-308-0
Koblik T. Insulinoterapia w cukrzycy typu 2, Via Medica, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-7555-214-0
Tatoń J. Intensywne leczenie cukrzycy typu 1 - rekomendacje dla lekarzy praktyków, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2920-1
Buczko W. (red.), Mutschler Farmakologia i toksykologia, MedPharm, Wrocław 2010, ISBN 978-83-60466-81-0

Niepożądane skutki insulinoterapii