Jakie są objawy cukrzycy u dziecka?

Choć w ostatnich latach pojawia się coraz więcej przypadków cukrzycy typu 2 u dzieci (m.in. z powodu stosowania nieprawidłowej diety czy chociażby braku aktywności fizycznej) to jednak wśród tej młodej grupy chorych na cukrzycę znacząco przeważa typ 1 choroby. Pojawienie się jej pierwszych objawów poprzedza długi, często wieloletni, bezobjawowy proces niszczenia komórek β wysp trzustkowych (odpowiedzialnych za wytwarzanie insuliny) spowodowany zaburzeniami w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

W celu możliwie maksymalnego opóźnienia wystąpienia późnych następstw cukrzycy i jak najszybszego przejęcia nad nią kontroli szczególnie istotne jest wczesne wykrycie choroby, do tego zaś niezbędna jest podstawowa wiedza z zakresu jej objawów. Rozpoznanie cukrzycy opiera się na wywiadzie, badaniu dziecka i zleconych badaniach laboratoryjnych.

Wywiad w diagnostyce cukrzycy u dzieci

Najważniejsze znaczenie w rozpoznaniu cukrzycy ma dokładnie zebrany wywiad, czyli rozmowa z pacjentem i jego rodzicami. Objawy cukrzycy u dziecka ujawniają się często tuż po lub w odstępie kilkutygodniowym od grypy, anginy czy nawet zwykłego przeziębienia, kiedy to dziecko nie odzyskuje pełni zdrowia, jest osłabione, coraz więcej pije, częściej korzysta z toalety lub moczy się w nocy. Objawy często bardzo zróżnicowane, początkowo są mało swoiste dla cukrzycy, zależą także od tempa rozwoju choroby. Pierwsze symptomy mogące świadczyć o cukrzycy u dziecka to:

• łatwe męczenie się, ogólne osłabienie – są wynikiem pojawiającego się już niedoboru insuliny, jednak zazwyczaj błędnie kojarzy się je ze zwiększoną ilością obowiązków w szkole lub zwiększeniem aktywności w zabawie z innymi dziećmi,
• rozdrażnienie, apatia (czyli brak energii, niechęć do zabawy i nauki),
• zaburzenia widzenia.

Później dołączają się objawy bardziej charakterystyczne dla cukrzycy jak:

• częste oddawanie moczu (zwiększony poziom cukru we krwi dostaje się do moczu, do którego zgodnie ze zjawiskiem osmozy przechodzi także woda), także w nocy, u młodszych dzieci moczenie nocne,
• Wzmożone pragnienie, osłabienie i senność spowodowane odwodnieniem (zwiększona utrata wody z moczem),
• wzmożony apetyt lub niechęć do jedzenia czy wręcz jadłowstręt (który łatwo doprowadza do utraty masy ciała).

Zdarza się, że dziecko trafia do lekarza dopiero gdy dojdzie do wystąpienia kwasicy (w tym wypadku dołączają się nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, bóle głowy, ból w klatce piersiowej i zaburzenia świadomości) a nawet śpiączki ketonowej, czyli stanów zagrażających życiu dziecka. Wynika to z dość podstępnego rozwoju cukrzycy, która rozwijając się przez tygodnie a nawet lata (szczególnie u starszych dzieci) może w ogóle nie dawać wyraźnych objawów. Ponadto objawy i wyniki badań laboratoryjnych mogą być niestałe, o zmiennym nasileniu. U najmłodszych dzieci okres rozwoju choroby jest krótszy a kwasica ketonowa może rozwinąć się w okresie 2-3 dni.

W przypadku kwasicy możliwe jest błędne rozpoznanie innych chorób takich jak: zatrucia pokarmowe (z powodu wymiotów i biegunki), „ostry brzuch” (pojawia się bowiem napięcie ściany brzucha, bolesność uciskowa), zapalenie płuc (z powodu przyspieszonego oddechu i charakterystycznych dźwięków wysłuchiwanych nad płucami) czy problemy związane z sercem (ból zamostkowy, możliwe nieprawidłowości w osłuchiwaniu serca oraz wzrost stężenia białych ciałek krwi).

Rzadziej obserwowanymi objawami cukrzycy są: spadek masy ciała i zwiększona skłonność do występowania ropnych zakażeń u dziecka. Występowanie cukrzycy u innych członków rodziny, szczególnie w kilku pokoleniach może nasuwać podejrzenie tzw. cukrzycy MODY, czyli dziedzicznego typu choroby spowodowanego genetycznie uwarunkowanym upośledzeniem wydzielania insuliny.

Badania dziecka w diagnostyce cukrzycy

Podczas badania dziecka zwracają uwagę takie objawy jak:

• cechy odwodnienia w postaci mniejszej elastyczności i suchości skóry oraz suchości błon śluzowych,
• mniejsza od właściwej dla wieku masa ciała,
• rzadziej zanik tkanki podskórnej,
• objawy charakterystyczne dla kwasicy ketonowej (jak przyspieszony oddech, przyspieszone tętno, obniżenie ciśnienia tętniczego, zapach „zgniłych jabłek” z ust – spowodowany obecnością acetonu w wydychanym powietrzu, zaczerwienienie skóry twarzy, zwiększenie napięcia brzucha).

Trzeba pamiętać, że czasem badanie fizykalne może nie wykazać żadnych odchyleń od normy, łatwo wtedy o zlekceważenie zgłaszanych przez dziecko i rodziców objawów.

Badania laboratoryjne a diagnostyka cukrzycy

W badaniach laboratoryjnych można spodziewać się:

• podwyższonego poziomu cukru we krwi czyli hiperglikemii;
• podwyższonego stężenia ciał ketonowych we krwi;
• czasem obecności cukru i/lub ciał ketonowych (ciała ketonowe czyli ketony, a wśród nich aceton, to produkty przemiany kwasów tłuszczowych, z których komórki czerpią energię w przypadku niedostępności glukozy) w moczu (odpowiednio glukozuria i ketonuria);
• zwiększonego stężenia cholesterolu całkowitego, LDL (tzw. „złego cholesterolu”) i triacylogliceroli oraz spadku stężenia HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”);
• przeciwciał przeciwwyspowych (białek układu odpornościowego niszczących wyspy trzustkowe);
• zmniejszonego lub nawet nieoznaczalnego stężenia substancji o nazwie peptyd C (produktu rozpadu insuliny).

Objawy cukrzycy u dziecka początkowo mogą być mało charakterystyczne i łatwo je przeoczyć. Dlatego należy dokładnie obserwować swoje dziecko, aby w porę rozpocząć leczenie i wyrównanie cukrzycy.


Bibliografia

Hanas R. Cukrzyca typu 1 u dzieci, młodzieży i dorosłych, Dia-Pol, Gdańsk 2010, ISBN 978-83-929212-0-2
Otto-Buczkowska E. Cukrzyca w populacji wieku rozwojowego - co nowego? Cornetis, Wrocław 2009, ISBN 978-83-61415-04-6
Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5