Redukcja wartości HbA1c a zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań cukrzycy

Kontrola skuteczności leczenia jest jednym z podstawowych elementów terapii cukrzycy. Zadawalające wyrównanie cukrzycy chroni pacjenta przed wystąpieniem ostrych i przewlekłych powikłań. Jednym ze sposobów oceny jest prowadzona przez pacjentów samokontrola.

Hemoglobina glikowana

Parametrem ukazującym stopień długoterminowej kontroli jest hemoglobina glikowana (HbA1c), która powstaje poprzez nieodwracalne przyłączenie glukozy do cząsteczki hemoglobiny zawartej w krwinkach czerwonych. O szybkości powstawania hemoglobiny glikowanej decyduje stężenie glukozy we krwi. Im wyższe stężenie tym wyższy odsetek hemoglobiny ulega glikacji. Kontrola glikemii wykonywana codziennie przez pacjenta pokazuje stężenie glukozy w chwili pomiaru. Stężenie HbA1c odpowiada średniej wartości glikemii w okresie ostatnich trzech – czterech miesięcy poprzedzających badanie. Wynika to ze średniego czasu przeżycia krwinek czerwonych, który wynosi około 120 dni. Na podstawie uzyskanego wyniku, oprócz oceny skuteczności leczenia, lekarz podejmuje decyzje o intensyfikacji leczenia. Zwykle, gdy stężenie przekracza 7% konieczna jest modyfikacja terapii.

Stężenie HbA1c może być oznaczone o dowolnej porze dnia, niezależnie od spożytego posiłku. Zmiana stężenia HbA1c o 1% odzwierciedla zmianę średniego stężenia glukozy we krwi o około 30 mg/dl (1,67 mmol/l). Związek pomiędzy odsetkiem HbA1c, a średnim stężeniem glukozy w osoczu przedstawia się następująco:

U osób zdrowych stężenie HbA1c wynosi 4 – 6 %. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca, aby stężenie HbA1c u osób chorujących na cukrzycę typu 1 oraz krótkotrwałą (mniej niż 10 lat) cukrzycę typu 2 , wynosiło poniżej  6,5 %, a u pozostałych osób chorujących na cukrzycę typu 2 poniżej 7 %.

Powikłania niewyrównanej cukrzycy

Niezadawalająco wyrównana cukrzyca może doprowadzić do powikłań, takich jak: zawał serca, udar mózgu, uszkodzenie nerek, zespół stopy cukrzycowej czy retinopatia cukrzycowa. Przyczyną  większości zgonów (około 75 %) chorych na cukrzycę są powikłania ze strony układu krążenia. Zawał serca występuje u pacjentów z cukrzycą cztery razy częściej niż u chorych bez cukrzycy, udar mózgu – pięć razy częściej, a do amputacji stopy dochodzi aż 40 razy częściej. Na podstawie stężenia hemoglobiny glikowanej można oszacować ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Im wyższa wartość HbA1c  tym wyższe ryzyko powikłań. Wzrost stężenia HbA1c o 1% zwiększa ryzyko zgonu związane z cukrzycą o 21%, zawału serca o około 14 % , choroby naczyń obwodowych o 43 %, polineuropatii cukrzycowej o około 10-15%, a zaćmy o 19%.
Redukcja stężenia hemoglobiny glikowanej już o 1 % wiąże się  ze zmniejszeniem ryzyka przewlekłych powikłań (retinopatii i  nefropatii cukrzycowej)  o 37%,  z 5 % redukcją ryzyka udaru mózgu, redukcją ryzyka zgonu o 12 %, a ryzyka amputacji kończyny aż o 43%.

Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego oznaczenie HbA1c powinno być wykonane u każdego chorego na cukrzycę przynajmniej raz w roku. U osób charakteryzujących się chwiejnym przebiegiem cukrzycy częściej. W praktyce klinicznej, u większości chorych zaleca się oznaczenie HbA1c co 6 miesięcy.

Należy pamiętać, że regularne oznaczanie HbA1 jest niezbędnym elementem terapii. Pozwala ocenić czy stosowane leczenie jest skuteczne, czy pacjent przestrzega zaleceń. Umożliwia modyfikację terapii tak, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Porównywanie kolejnych oznaczeń umożliwia ocenę progresji choroby.


Bibliografia

Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5
Gill G.V., Pickup J.C., Williams G. Cukrzyca - trudne pytania, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, ISBN 83-88778-13-7
Czech A., Tatoń J. Cukrzyca a choroby serca, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-81-6
Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7