Redukcja wartości HbA1c a zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań w cukrzycy

Kontrola skuteczności leczenia jest jednym z podstawowych elementów terapii cukrzycy. Zadowalające wyrównanie cukrzycy chroni pacjenta przed wystąpieniem ostrych i przewlekłych powikłań. Jednym ze sposobów  oceny jest prowadzona przez pacjentów samokontrola w cukrzycy. Parametrem ukazującym stopień długoterminowej kontroli jest hemoglobina glikowana HbA1c, która powstaje poprzez nieodwracalne przyłączenie glukozy do cząsteczki hemoglobiny zawartej w krwinkach czerwonych.  

Czym jest hemoglobina glikowana?

O szybkości powstawania hemoglobiny glikowanej decyduje stężenie glukozy we krwi. Im wyższe stężenie tym wyższy odsetek hemoglobiny ulega glikacji. Kontrola glikemii wykonywana codziennie przez pacjenta pokazuje stężenie glukozy w chwili pomiaru.

Stężenie HbA1c odpowiada średniej wartości glikemii w okresie ostatnich trzech-czterech miesięcy poprzedzających badanie. Wynika to ze średniego czasu przeżycia krwinek czerwonych, który wynosi około 120 dni. Na podstawie uzyskanego wyniku, oprócz oceny skuteczności leczenia, lekarz podejmuje decyzje o intensyfikacji leczenia. Zwykle, gdy stężenie przekracza 7% konieczna jest modyfikacja terapii.

Stężenie glukozy we krwi a stężenie HbA1c

Stężenie HbA1c może być oznaczone o dowolnej porze dnia, niezależnie od spożytego posiłku. Zmiana stężenia HbA1c o 1% odzwierciedla zmianę średniego stężenia glukozy we krwi o około 30 mg/dl (1,67 mmol/l). Związek pomiędzy odsetkiem HbA1c, a średnim stężeniem glukozy w osoczu przedstawia się następująco:

HbA1c (%)  -  Średnie stężenie glukozy w osoczu (mg/dl)
             6   -   135
             7   -   170
             8   -   205
             9   -   240
           10   -   275
           11   -   310
           12   -   345

HbA1c - normy

U zdrowych osób stężenie HbA1c wynosi 4-6%. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca, aby stężenie HbA1c u osób chorujących na cukrzycę typu 1 oraz krótkotrwałą (mniej niż 10 lat) cukrzycę typu 2, wynosiło poniżej  6,5%, a u pozostałych osób chorujących na cukrzycę typu 2 - poniżej 7%.

Badanie HbA1c a powikłania cukrzycy

Oprócz oceny wyrównania metabolicznego na podstawie pomiaru stężenia hemoglobiny glikowanej możemy ocenić ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Istnieje silna zależność pomiędzy ryzykiem rozwoju powikłań a stężeniem hemoglobiny glikowanej. Ryzyko wzrasta znacznie, gdy stężenie hemoglobiny glikowanej przekroczy 7%. W porównaniu do grupy pacjentów ze stężeniem HbA1c poniżej 6%, pacjenci z HbA1c pomiędzy 6% a 9% mieli o 8% wyższe ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru mózgu. W grupie pacjentów z HbA1c powyżej 9% ryzyko to było wyższe o 15%.

Należy pamiętać, że przyczyną  większości zgonów (około 75%) chorych na cukrzycę są powikłania ze strony układu krążenia. Zawał serca występuje u pacjentów z cukrzycą cztery razy częściej niż u chorych bez cukrzycy, udar mózgu – pięć razy częściej, a do amputacji stopy dochodzi aż 40 razy częściej. Wykazano, że ryzyko wystąpienia powikłań sercowo-naczyniowych wzrasta już od stężenia HbA1c przekraczającego 5%.

Im wyższe stężenie HbA1c, tym wyższe ryzyko powikłań. Wzrost stężenia HbA1c o 1% zwiększa ryzyko zgonu związanego z cukrzycą o 21%, zawału serca o około 14%, choroby naczyń obwodowych o 43%, polineuropatii cukrzycowej o około 10-15%, a zaćmy o 19%.

Redukcja stężenia HbA1c

Dlatego niezwykle ważne jest dążenie do redukcji stężenia HbA1c i w ten sposób zmniejszenia ryzyka rozwoju powikłań. Redukcja stężenia HbA1c już o 1% wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka przewlekłych powikłań (retinopatii i nefropatii cukrzycowej) o 37%, z 5% redukcją ryzyka udaru mózgu, redukcją ryzyka zgonu o 12%, a ryzyka amputacji kończyny aż o 43%.

Wykazano również, że w grupie pacjentów chorujących na cukrzycę typu 1 wzrost stężenia HbA1c o 1% zwiększa ryzyko wystąpienia polineuropatii o 10-15%. Odpowiednio intensywne leczenie, czego efektem jest obniżenie wartości HbA1c, zmniejsza to ryzyko o 64% w ciągu 5 lat. Podobnie u pacjentów z cukrzycą typu 2, intensywne leczenie cukrzycy pozwoliło zmniejszyć liczbę przypadków polineuropatii aż o 60% i opóźnić jej wystąpienia o 2 lata.

Znaczenie badania HbA1c

Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego badanie HbA1c powinno być wykonane u każdego chorego na cukrzycę przynajmniej raz w roku. U osób charakteryzujących się chwiejnym przebiegiem cukrzycy częściej. W praktyce klinicznej u większości chorych zaleca się oznaczenie HbA1c co 6 miesięcy.

Należy pamiętać o tym, że regularne oznaczanie HbA1c jest niezbędnym elementem terapii. Pozwala ocenić, czy stosowane leczenie jest skuteczne, czy pacjent przestrzega zaleceń. Umożliwia modyfikację terapii tak, aby zmniejszyć ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy. Porównywanie kolejnych oznaczeń umożliwia ocenę progresji choroby.


Bibliografia

Kemona H., Mantur M. (red.), Diagnostyka laboratoryjna, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-264-5
Gill G.V., Pickup J.C., Williams G. Cukrzyca - trudne pytania, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, ISBN 83-88778-13-7
Czech A., Tatoń J. Cukrzyca a choroby serca, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-86019-81-6
Strojek K. Diabetologia, Termedia, Poznań 2008, ISBN 978-83-89825-08-7