Substancje słodzące w cukrzycy

Substancje słodzące w cukrzycy zaspokajają potrzeby diabetyków na węglowodany i jednocześnie przeciwdziałają powstawaniu niekorzystnych zmian inicjowanych przez wpływ cukrów prostych. Człowiek chory na cukrzycę musi wcześniej czy później zapomnieć o używaniu prostego cukru do posiłków. Niektórzy przyjmują to z pokorą, ale część pacjentów traktuje to zalecenie jako dopust boży. Na rynku jest sporo produktów, niby słodyczy, które przeznaczone są dla chorych na cukrzycę. Ich słodki smak uzyskano właśnie dzięki zastępczym środkom słodzącym.

Rezygnacja z cukru

Prawie każdy z nas lubi słodki smak. Osoby, które zachorowały na cukrzycę często zadają sobie pytanie, czy już na zawsze będą musiały zrezygnować ze słodyczy. Odpowiedź na to pytanie brzmi, niestety, „tak” w przypadku, gdy chory cierpi na cukrzycę typu 2. i leczony jest za pomocą leków doustnych lub sztywnych dawek insuliny. Nie dotyczy to, oczywiście, stanów obniżenia cukru we krwi. Wówczas należy szybko podnieść stężenie glukozy we krwi, najlepiej poprzez wypicie słodkiego napoju.

Cukrzyca typu 2. powstaje m.in. z powodu spożywania nadmiernej ilości cukrów prostych, np. objadania się słodyczami. W takim wypadku trzeba ograniczyć cukier stołowy. Zawiera on skrystalizowaną sacharozę, która jest niebezpieczna dla diabetyków. Cukier spożywczy nie jest bezwzględnie zakazany. Zakaz słodzenia cukrem obejmuje osoby leczone za pomocą intensywnej insulinoterapii.

Zastępcze środki słodzące

Na rynku pojawia się wiele substancji słodzących, półsyntetycznych, syntetycznych, kalorycznych i niekalorycznych. Dla diabetyków oferowane są substancje słodzące niekaloryczne (niezawierające cukru), które wchodzą w skład popularnych słodzików.

Do kalorycznych środków słodzących należy:

• fruktoza – jest słodsza od sacharozy (cukier stołowy), a przy tym charakteryzuje się niższym od niej indeksem glikemicznym. Niestety, spożywana w dużych ilościach podnosi poziom złego cholesterolu i uszkadza śródbłonek naczyniowy. Producenci napojów używają fruktozy, pochodzącej z syropu kukurydzianego;
• syrop skrobiowy, syrop klonowy, soki owocowe – zawierają różne cukry, które należy uwzględniać w diecie.

Inne substancje używane w przemyśle, takie jak maltitol, sorbitol, ksylitol i inne są, co prawda, mniej kaloryczne niż sacharoza, ale też mniej słodkie. Maltitol, sorbitol i ksylitol to związki naturalne, występujące w roślinach, takich jak kłącze perzu, brzoza czy śliwa. Aby uzyskać efekt smakowy, trzeba zużyć ich większą ilość, co może prowadzić do wzrostu poziomu cukru we krwi.

Do niekalorycznych substancji słodzących, dopuszczonych do użytku przez Unię Europejską, należą:

• aspartam – najczęściej sprzedawany składnik słodzików, powszechnie stosowany do słodzenia napojów i deserów. Aspartam wykazuje brak odporności na wyższe temperatury, więc nie może być poddawany obróbce termicznej. Jego niekorzystny wpływ na organizm nie został ostatecznie potwierdzony. Nie mogą go używać kobiety ciężarne i chorzy na fenyloketonurię;
• acesulfam K i cyklamat – są oporne na wyższe temperatury i mogą być stosowane w produktach gotowanych i pieczonych. Występują w postaci białych kryształów rozpuszczalnych w wodzie;
• sacharyna – sztuczny środek słodzący, miewa lekko gorzki lub metaliczny posmak. To biała, krystaliczna substancja o temperaturze topnienia 228°C, szybko ulega biodegradacji;
• sukraloza – uniwersalny środek słodzący. Sześćset razy słodsza od zwykłego cukru. Może być stosowana do gotowania i pieczenia, a także w mrożonkach i lodach, ponieważ charakteryzuje się opornością na wysokie i niskie temperatury. Sukraloza w 80% jest wydalana przez organizm w ciągu pięciu godzin. Jest bezpieczna i uznawana za najlepszą substancję słodzącą dla diabetyków dostępną na rynku.

Substancje słodzące o niewielkim wpływie na poziom glukozy mogą być stosowane przez osoby z cukrzycą w ograniczonej ilości. Zastępcze środki słodzące są szczególnie ważne na początku choroby, kiedy trudno odzwyczaić się od słodkiego smaku.  


Bibliografia

Świderski F. Żywność wygodna i żywność funkcjonalna, Wydawnictwo Naukowo-Techniczne, Warszawa 2003, ISBN 83-204-3228-6
Gajewska D. (red.), 51 zaleceń dietetycznych w wybranych stanach chorobowych, Urban & Partner, Wrocław 2010, ISBN 978-83-7609-228-7
Czech A., Idaszak D., Tatoń J. Żywienie w cukrzycy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-4194-1
Gill G.V., Pickup J.C., Williams G. Cukrzyca - trudne pytania, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, ISBN 83-88778-13-7