Dieta w cukrzycy - najważniejsze zalecenia

Żywienie w cukrzycy odgrywa ważną rolę w terapii niefarmakologicznej. Zarówno prawidłowa dieta, jak i zmiana stylu życia poprawiają efekty leczenia, a w niektórych przypadkach pozwalają nawet na rezygnację z farmakoterapii. Odpowiednia dieta szczególnie ważna jest w przypadku cukrzycy typu 2. Ten rodzaj cukrzycy to cukrzyca insulinoniezależna. W przypadku diety dla cukrzyków, ważny jest indeks glikemiczny. To dzięki niemu wiadomo o ile wzrośnie poziom cukru we krwi po spożyciu danego produktu.

Cukrzyca a dieta

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną o różnym podłożu, której leczenie można wspomóc poprzez zdrowy styl życia, a więc prawidłową dietę, aktywność fizyczną, zapobieganie i redukowanie otyłości, zaprzestanie palenia tytoniu oraz wyrównanie zaburzeń lipidowych. Żywienie każdej osoby chorej na cukrzycę powinno być zbliżone do diety osób zdrowych i opierać się na prawidłowych nawykach żywieniowych.

Cele leczenia żywieniowego w cukrzycy

Powodem, dla którego osoby z cukrzycą powinny stosować się do zdrowych zaleceń żywieniowych, jest zapobieganie nadmiernym wahaniom poziomu glukozy we krwi. Niewyrównana glikemia jest bowiem źródłem występowania wielu powikłań, powstających na skutek uszkodzenia drobnych oraz większych naczyń krwionośnych. Skutkiem może być:

• uszkodzenie nerek,
• uszkodzenie wzroku,
• uszkodzenie włókien nerwowych,
• zespół stopy cukrzycowej,
• choroba wieńcowa,
• uszkodzenie mózgu.

Równie ważne jest zapobieganie wstępowaniu insulinooporności, która towarzyszy zazwyczaj cukrzycy typu 2 i często poprzedza jej występowanie. Następstwa insulinooporności są analogiczne do skutków niewyrównanego poziomu glukozy we krwi. Dodatkowo mogą powodować m.in. stłuszczenie i marskość wątroby, bezpłodność oraz występowanie nieregularnych miesiączek u kobiet.

Żywienie w cukrzycy wpływające na poziom glikemii

Składniki odżywcze, a więc węglowodany, białka i tłuszcze w dużej mierze wpływają na poziom glukozy we krwi oraz efekty leczenia cukrzycy.

• Należy kontrolować zarówno ilość, jak i rodzaj spożywanych węglowodanów, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu prawidłowej glikemii. Osoby chore na cukrzycę nie powinny stosować zarówno diety nadmiernie ograniczającej węglowodany (poniżej 130g/dobę), jak i diety bogatej w cukry proste.
• W diecie należy uwzględnić węglowodany pochodzące z produktów pełnoziarnistych (pieczywo pełnoziarniste, makarony, kasze, ryż), warzyw, w mniejszej ilości z owoców oraz mleka z niską zawartością tłuszczu.
• Błonnik pokarmowy, występujący głównie w warzywach i produktach zbożowych jest równie ważnym elementem żywienia w cukrzycy. Błonnik spowalnia wchłanianie cukrów, obniża poziom cholesterolu we krwi, wpływa na prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego, zapobiega zaparciom, a także powoduje uczucie sytości na dłużej.
• Ograniczenie spożycia tłuszczu jest istotne dla diety w cukrzycy ze względu na redukcję nadwagi i otyłości oraz działanie insuliny. Dieta bogata w tłuszcze zwalnia wykorzystanie glukozy, a więc zwiększa jej stężenie we krwi.
• Rodzaj kwasów tłuszczowych jest równie ważny. Kwasy tłuszczowe omega-3 odgrywają pozytywną rolę w leczeniu cukrzycy.
• Osoby chore powinny zmniejszyć spożycie izomerów trans (twarde margaryny, wyroby cukiernicze itp.) oraz tłuszczów nasyconych (tłuste mięsa, pełnotłuste produkty mleczne) na korzyść tłuszczów, pochodzących z półtłustych produktów mlecznych, chudego mięsa, drobiu, ryb, orzechów i olejów roślinnych. To na pewno wspomoże leczenie cukrzycy.
• Dieta wysokobiałkowa, niskotłuszczowa może prowadzić do szybkiego zmniejszenia masy ciała i poprawy wyrównania glikemii (z wyjątkiem osób z powikłaniami m.in. nerek i wątroby).
• Nadmiar białka może być bardzo niekorzystny ze względu na pogorszenie stanu różnych narządów: nerek i wątroby, dlatego nie należy zastępować nim całkowicie tłuszczu i węglowodanów.

Pozostałe zalecenia dietetyczne

Inne zalecenia diety w cukrzycy obejmują prawidłowe nawyki żywieniowe.

• Posiłki należy spożywać regularne, co 2-3 godziny, tak aby w ciągu dnia ich ilość wynosiła 4-5. Posiłki powinny być częste, ale małe objętościowo.
• Posiłki należy jeść powoli i wstawać od stołu z lekkim niedosytem.
• Codziennie należy spożywać śniadanie, które reguluje poziom glukozy we krwi i przyspiesza metabolizm.
• Nie należy podjadać między posiłkami.
• Powinno się unikać smażenia oraz duszenia z tłuszczem. Zamiast tego należy stosować gotowanie, gotowanie na parze, duszenie bez dodatku tłuszczu, pieczenie oraz grillowanie na patelni bez dodatku tłuszczu.

Bibliografia

Cichocka A. Praktyczny poradnik żywieniowy w odchudzaniu oraz profilaktyce i leczeniu cukrzycy typu 2, Medyk, Warszawa 2010, ISBN 978-83-89745-58-3
Biernat J., Mikołajczak J., Wyka J. Co warto wiedzieć o diecie w cukrzycy? MedPharm, Wrocław 2008, ISBN 978-83-60466-63-6
Czech A., Idaszak D., Tatoń J. Żywienie w cukrzycy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-4194-1
Szurkowska M. Leczenie otyłości i towarzyszących zaburzeń metabolicznych, Krakowskie Wydawnictwo Medyczne, Kraków 2006, ISBN 83-88203-30-4