Objawy cukrzycy - co powinno zaniepokoić?

Objawy kliniczne cukrzycy są bardzo różnorodne, a ich nasilenie znacznie zróżnicowane: od stanów zagrożenia życia (kwasica ketonowa, śpiączka hiperoosmolarna) do bezobjawowych pacjentów z przypadkowo wykrytą cukrzycą. Objawy, jakie mogą pojawić się u chorego, związane są z typem cukrzycy (typ 1, 2) oraz zależą od etapu, na jakim została zdiagnozowana choroba.

Objawy cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1 najczęściej dotyka młodych ludzi, u których objawy pojawiają się nagle, nasilają się w ciągu kilku dni, dając dość charakterystyczny obraz choroby. Do objawów tych zaliczamy przede wszystkim:

• wzmożone pragnienie (chory wypija nawet kilkanaście litrów wody dziennie),
• wielomocz,
• częste oddawanie moczu w nocy,
• zmniejszenie masy ciała,
• zmęczenie i osłabienie.

Powyższe objawy (pragnienie, wielomocz) wynikają z osmotycznych właściwości glukozy. Jej wysokie stężenie we krwi uniemożliwia nerkom prawidłowe funkcjonowanie i w wyniku tego w moczu pojawiają się duże stężenia glukozy. Łącznie z glukozą przedostają się do moczu znaczne ilości wody (działanie osmotyczne) – obserwujemy wówczas wielomocz. Narastający wielomocz powoduje kompensacyjne wzmożone pragnienie, aby nie dopuścić do odwodnienia organizmu. Jednak bardzo szybko równowaga ta zostaje zachwiana i dochodzi u pacjentów do odwodnienia oraz w konsekwencji spadku masy ciała, zmęczenia i osłabienia. Spadek masy ciała jest także spowodowany rozpadem (katabolizmem) białek i tłuszczów organizmu. Dochodzi do tego w wyniku niedoboru insuliny.

Ponadto dość często obserwowane są objawy dodatkowe:

• skurcze mięśni (najczęściej łydek),
• zaburzenia rytmu serca (uczucie kołatania),
• zaburzenia widzenia,
• zakażenia grzybicze (obejmujące jamę ustną oraz okolice narządów płciowych) i bakteryjne.

Cukrzycowa kwasica ketonowa

Zdarza się, że mimo występowania niepokojących objawów chorzy nie zgłaszają się do lekarza. Gwałtowne zmiany, jakie zachodzą w organizmie chorego, doprowadzają do nasilenia zaburzeń i rozwoju kwasicy ketonowej. Stan ten jest wynikiem nadmiernego katabolizmu (rozpadu) tkanki tłuszczowej, do którego dochodzi w wyniku braku (niedoboru) insuliny. Podczas tych przemian powstają ciała ketonowe (kwasy), które są dla organizmu człowieka związkami toksycznymi. Cukrzycowa kwasica ketonowa jest pierwszym objawem choroby u około 5–10% pacjentów z cukrzycą typu 1. Głównymi objawami kwasicy ketonowej są:

• nasilone pragnienie i wielomocz,
• nudności, wymioty,
• bóle brzucha,
• odwodnienie,
• zaburzenia świadomości,
• oddech Kussmaula (głęboki i powolny).

Chorzy z objawami cukrzycowej kwasicy ketonowej wymagają hospitalizacji.

Objawy cukrzycy typu 2

U większości pacjentów z cukrzycą typu 2 trudno jednoznacznie ustalić początek choroby. Rozpoznanie stawiane jest zazwyczaj bardzo późno i dość często przypadkowo. Objawy stwierdzane w momencie rozpoznania są znacznie zróżnicowane: od ich braku do groźnie przebiegających stanów zagrożenia życia. W związku z długim okresem bezobjawowym nierozpoznana i nieleczona cukrzyca niesie ryzyko podstępnie przebiegających uszkodzeń narządów wewnętrznych. Często dopiero objawy ze strony uszkodzonych narządów wewnętrznych doprowadzają do właściwego rozpoznania. Do zauważalnych objawów cukrzycy typu 2 zaliczamy:

• objawy osmotyczne (podobnie jak w cukrzycy typu 1): wzmożone pragnienie, wielomocz, oddawanie moczu w nocy, zaburzenia widzenia, zmęczenie, osłabienie;
• nawracające zakażenia grzybicze i bakteryjne (np. infekcje dróg moczowych);
• makroangiopatię (choroby dużych naczyń): chorobę niedokrwienną serca (dławica piersiowa, zawał), choroby naczyń mózgowych (udar mózgu), choroby naczyń obwodowych (wysiłkowy ból kończyn dolnych);
• mikroangiopatię (choroby małych naczyń): upośledzenie widzenia (retinopatia), uszkodzenie nerek (nefropatia), neuropatię (uszkodzenie nerwów obwodowych) objawiającą się: owrzodzeniami stopy, zanikiem mięśni.

Większość chorych na cukrzycę typu 2 jest po 40 r.ż. i obserwuje się u nich znaczną nadwagę lub otyłość (nawet w 85%), najczęściej typu brzusznego.

Piśmiennictwo:
„Choroby wewnętrzne” F. Kokot, PZWL 2006
„Choroby wewnętrzne” A. Szczeklik, MP 2005
„Cukrzyca” J. Sieradzki, MP 2000