Przyczyny cukrzycy ciążowej

Cukrzyca to choroba o złożonej etiologii. U jej podłoża leży brak prawidłowej regulacji poziomu glukozy we krwi, co powoduje zbyt wysokie jej stężenie. Cukrzyca ciążowa to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych w ciąży – rozwija się u około 2 do 10 procent ciężarnych. Nieleczona cukrzyca ciężarnych, czyli zbyt wysoki poziom cukru we krwi matki, może mieć niekorzystny wpływ na płód, przyczyniając się między innymi do nadmiernego wzrostu płodu i częstszego występowania wad rozwojowych.

Ciąża a cukrzyca

Podczas procesu trawienia, układ pokarmowy rozkłada wszystkie spożywane cukry, czyli węglowodany, takie jak skrobia czy sacharoza na glukozę – cukier prosty. Glukoza zostaje następnie wchłaniana ze światła przewodu pokarmowego do krwi. Tam insulina, hormon produkowany przez trzustkę, odnajduje cząsteczki glukozy i “wpycha” je do komórek, aby mogły być użyte jako źródło energii. Jeżeli organizm produkuje za mało insuliny lub komórki nie reagują na nią we właściwy sposób, we krwi utrzymuje się zbyt wysoki poziom tego cukru. Glukoza nie jest wtedy wykorzystywana przez komórki i zamieniana w energię.

Badanie glukozy we krwi w ciąży

W rozwoju cukrzycy ciężarnych kluczowe są zmiany hormonalne zachodzące w organizmie. Podczas ciąży komórki stają się bardziej oporne na insulinę (hormon) – nie tak łatwo “wpuszczają” glukozę do środka, w związku z czym zwiększa się zapotrzebowanie na ten hormon. Dla większości kobiet nie stanowi to problemu – trzustka po prostu zwiększa produkcję insuliny. Zdarza się natomiast, że trzustka nie nadąża z wydzielaniem większej ilości insuliny i dochodzi do utrzymywania się podwyższonego stężenia glukozy we krwi i rozwija się cukrzyca ciężarnych. U większości kobiet po porodzie cukrzyca ciężarnych ustępuje samoistnie i poziom glukozy wraca do wartości prawidłowych. Jej wystąpienie może natomiast zwiastować wystąpienie cukrzycy w następnej ciąży lub ciągu późniejszych lat życia.

Mechanizm rozwoju cukrzycy ciążowej

Badacze nie są zgodni, dlaczego właściwie u części kobiet w ciąży dochodzi do rozwoju cukrzycy. Aby zrozumieć podłoże tego zaburzenia, należy wnikliwie przyjrzeć się procesowi przemiany cząsteczki glukozy w organizmie. Jak wspomniano, insulina jest produkowana przez trzustkę, a jej rolą jest przenoszenie glukozy z krwi do komórek, aby mogła być spożytkowana jako źródło energii. W ciąży łożysko, będące “stacją przekaźnikową” między matką a płodem, produkuje duże ilości różnych hormonów. Większość z nich zaburza działanie insuliny na tkanki, przyczyniając się w ten sposób do zwiększonego poziomu cukru we krwi. Lekki wzrost stężenia glukozy we krwi podczas ciąży jest zupełnie normalny. Wraz z trwaniem ciąży łożysko produkuje coraz więcej hormonów mających wpływ na insulinę. W cukrzycy ciążowej nadmierne zwiększenie poziomu cukru we krwi matki może negatywnie oddziaływać na wzrost i rozwój dziecka. Cukrzyca ciężarnych zazwyczaj rozwija się w późniejszym okresie ciąży, najczęściej po 20 tygodniu.

Cukrzyca ciążowa - czynniki ryzyka

Kobiety, które mają zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę ciążową, powinny być poddane wczesnej diagnostyce w kierunku tego zaburzenia. Ryzyko rozwoju cukrzycy w ciąży zwiększają:

• otyłość – BMI (Body Mass Index) powyżej 30,
• występowanie cukrzycy ciążowej w poprzedniej ciąży,
• obecność glukozy w moczu,
• występowanie cukrzycy u członków najbliższej rodziny.

Inne czynniki, które mogą skłonić lekarzy do podjęcia wcześniejszego badania w kierunku cukrzycy ciążowej to:

• urodzenie dużego dziecka w przeszłości – powyżej 4-4,5 kilogramów,
• wystąpienie w przeszłości porodu przedwczesnego z niewiadomej przyczyny,
• urodzenie dziecka z wadą wrodzoną,
• podwyższone ciśnienie tętnicze,
• wiek powyżej 35 lat.

Istnieją także doniesienia, że czynnikiem zwiastującym wystąpienie cukrzycy ciężarnych jest nadmierny przyrost masy ciała matki w ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze. Dodatkowe czynniki zwiększające ryzyko to otyłość przed zajściem w ciąże i inny niż biały kolor skóry. Warto zwrócić jednak uwagę na fakt, że wiele kobiet, u których rozwija się cukrzyca w ciąży nie ma żadnych, przynajmniej znanych, czynników ryzyka. Dlatego też w większości przypadków standardowa diagnostyka w kierunku tego zaburzenia jest przeprowadzana u wszystkich pacjentek, najczęściej między 24 a 28 tygodniem ciąży.

Czynniki zmniejszające ryzyko

Część lekarzy jest zdania, że wśród pewnej grupy ciężarnych można zrezygnować z przeprowadzania diagnostyki w kierunki cukrzycy ciążowej. Aby znaleźć się w tej grupie, należy spełniać wszystkie poniższe warunki:

• być w wieku poniżej 25 lat,
• mieć prawidłową masę ciała,
• nie należeć do żadnej rasowej i etnicznej grupy z dużym ryzykiem wystąpienia cukrzycy (pochodzenie hiszpańskie, afrykańskie, rdzenne amerykańskie i południowoamerykańskie, południowo lub wschodnioazjatyckie, wyspy Pacyfiku, potomkowie rdzennej ludności australijskiej),
• nie posiadać w rodzinie bliskich krewnych z cukrzycą,
• nie mieć nigdy wcześniej stwierdzonego zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi,
• nie mieć stwierdzonych komplikacji typowych dla cukrzycy ciążowej w poprzednich ciążach i dziecka z masą urodzeniową powyżej 4-4,5 kilogramów.

Podsumowanie

Cukrzyca ciążowa to jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych występujących u kobiet w ciąży. Jej przyczyną jest nieprawidłowa odpowiedź na zmiany hormonalne zachodzące w każdej ciąży, związane z wytworzeniem oporności komórek na insulinę. Gdy trzustka produkuje zbyt małą ilość tego hormonu, część glukozy nie może być przetransportowana z krwi do komórek i dochodzi do utrzymywania się podwyższonego stężenia tego cukru we krwi. Należy zawsze zwracać uwagę na czynniki ryzyka wystąpienia cukrzycy ciążowej i pamiętać o diagnostyce w jej kierunku.


Bibliografia

Otto-Buczkowska E. Cukrzyca - patogeneza, diagnostyka, leczenie, Borgis, Warszawa 2005, ISBN 83-85284-50-8
Bernas M., Czech A., Tatoń J. Diabetologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3370-0
Kaleta M. (red.), Podstawy położnictwa. Najważniejsze zagadnienia, Urban & Partner, Wrocław 2011, ISBN 978-83-7609-254-6
Hanretty K. P. Położnictwo, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-34-5